مهارت جرات مندی در کودکان مهارتی ضروری برای بقاست. کودک جراتمند، از حق خود دفاع میکند و اجازه نمیدهد که کسی فریبش دهد. خیلی از والدین دوست دارند فرزندانشان در مدرسه یا سایر محیطها، حقش را بگیرد و مورد ظلم واقع نشود. خب ما در کلینیک روانشناسی سها راههایی برای آموزش این مهارت به کودکان داریم. با ما همراه باشید.
مهارت جرات مندی در کودکان یعنی چه؟
جراتمندی عبارت است از توانایی دفاع از خود و ابراز نظر خود با حفظ احترام به عقاید و حقوق دیگران.
این ویژگی مفیدی است که خیلی از والدین میخواهند فرزندانشان از آن برخوردار باشند و البته هر کسی به طور طبیعی از آن بهرهمند نیست. برخی کودکان هیچ مشکلی با نگاه کردن در چشمان دیگران و ابراز نظر خود نداشته باشند. آنها ممکن است با پیشنهاد دادن یک نظر متفاوت احساس راحتی کنند و بدانند چگونه نیاز خود را درخواست کنند.
اما برخی دیگر آرامتر و محتاطترند. آنها به دلیل ترس از پیامدهای منفی یا ترس از دست دادن عزیزان از اختلاف نظرها دوری میکنند و شاید ندانند چطور از حق خود دفاع کنند.
اما مهارت جرات مندی در نوجوانان و کودکان قابل آموزش است.
دو بازی برای جرات ورزی کودک
دو بازی برای جرات ورزی کودک عبارت است از:
بازی اول: بگو دوست ندارم (خردسال)
مادر یا پدر نقش بازی میکند و مثلا میگوید: «میخوام اسباببازیت رو بدون اجازه بردارم» یا «میخوام بدون اجازه بغلت کنم». بعد از خردسال بخواهید با صدای بلند اما بدون فریاد بگوید: «دوست ندارم» یا «الان نه». اگر درست گفت، تشویقش کنید. این بازی به کودک یاد میدهد محترمانه ولی محکم حرفش را بزند و از حقش دفاع کند.
بازی دوم: درخواست کردن تمرینی (کودک)
در بازی تمرینی، شما کودک شوید و کودک نقش والد را بازی کند. سپس مثلا بگویید: «مامان، میشه آب بدی؟» یا «میشه با هم بازی کنیم؟». بعد جاها را عوض کنید و حالا شما والد شوید. این بازی به کودک یاد میدهد خواستهاش را واضح و بدون ترس بیان کند، نه با گریه یا قهر.
تقویت مهارت جرات مندی در نوجوانان
برای تقویت مهارت جرات مندی در نوجوانان از نوجوان بخواهید موقعیتهایی را که در آنها اذیت میشود یا «نه گفتن» برایش سخت است، روی کاغذ یا نُت گوشی بنویسد. مثلا: «وقتی عمو با مدل موهام شوخی میکنه». شما هم در مورد خود بنویسید. سپس کاغذهایتان را عوض کنید. حالا هرکسی باید برای موقعیتی که در دست دارد، یک جمله جراتمندانه و مودبانه پیشنهاد دهد. مثلا: «لطفا با موهام شوخی نکن». بعد با هم جملات را چک کنید و واکنش افراد را تصور کنید. این میتواند یک بازی آموزشی در عین حال خندهدار باشد.
10 راه تقویت مهارت جرات مندی در کودکان
خوشبختانه جراتمندی مهارتی است که کودک شما میتواند آن را بیاموزد. تقویت اعتماد به نفس کودکان بخشی از فرایند یادگیری جراتمندتر بودن است. برخی کودکان در این حوزه به سرعت پیشرفت میکنند و بعضی دیگر به زمان بیشتری نیاز دارند. در هر دو حالت، نکاتی هست که میتوانید برای کمک به آنها انجام دهید. شما میتوانید راهبردهای زیر را برای آموزش جراتمندی به کودکتان به کار گیرید.
-
شناخت احساسات را آموزش دهید
احساسات بخش طبیعیِ انسان بودن هستند. آموزش شناسایی و نامگذاری هیجانات به کودکان میتواند به آنها این حس را بدهد که اوضاع را بیشتر تحت کنترل خود دارند. مثلا وقتی فرزندتان ناراحت میشود یا گریه میکند، اسم احساسش را به او بگویید. مثلا: «میبینم ناراحتی»، «عصبانی شدی» یا «ترسیدی». لازم نیست نصیحت یا دعوا کنید. فقط بنشینید و بگذارید حرف بزند یا گریه کند. بعد به آرامی بگویید: «این احساسی که داری طبیعیه».
به مرور مهارت جرات مندی در کودکان شکل میگیرد: چون او میداند که احساساتش در هر موقعیتی معتبر اند و باید به آنها توجه کند.
-
خوب گوش دادن را تمرین کنید
گوش دادن فعال یعنی توجه کامل خود را به کودکتان دهید. شما باید نسبت به آنچه آنان میکوشند به شما بگویند، تا جایی که میتوانید ذهنآگاه باشید. گوش دادن فعال بخشی از سبک فرزندپروری ذهنآگاهانه است و میتواند به کودکتان نشان دهد چطور جراتمندتر باشند.
کودک دارای اعتماد به نفس میتواند به آدمی تبدیل شود که ارزش نظر و تفکرات خود را میداند. این بدین معنا نیست که اجازه دهید فرزندتان همیشه به هر چه میخواهد برسد. با این حال، گوش دادن فعال به آنها نشان میدهد که حتی اگر پاسخ نه باشد، هنوز صحبتهایشان اهمیت دارد.
-
طبق صحبت های فرزندتان عمل کنید
گاهی کودکتان تقاضای چیزی مناسب و قابل ارایه دارد. اما اگر بخواهد دیوارهای اتاقش را به رنگ زرد دربیاورید در حالیکه شما رنگ سبز را انتخاب بهتری میدانید، تکلیف چیست؟
این تغییر ممکن است با برنامه ای که برای دیزاین خانه دارید همخوان نباشد. اما تبعیت از آن با خلق یک تجربه مثبت مربوط به خود ابرازگری او میتواند در جراتمندی وی سهیم باشد.
-
به جای دستور، درخواست کنید
خیلی از کودکان از گردش بعد از ظهری در پارک لذت میبرند، اما شاید کودک شما اینگونه نباشد. اینکه به او بگویید پارک تفریح سرگرم کننده ای است، احتمال اینکه آنها نظر خود را بیان کنند از بین میبرد. اگر بپرسید که چه احساسی دارند و به پاسخ آنها احترام بگذارید، آن وقت اعتماد به نفس لازم برای بیان نظرات خود را پیدا میکنند.
-
الگویی از جراتمندی باشید
کودکان با تقلید یاد میگیرند، که یعنی الگوسازی میتواند یک ابزار آموشی موثر برای والدین باشد، مخصوصا اگر به دنبال این هستید که چطور به فرزندتان یاد دهید از حق خودش دفاع کند.
روشهای آموزش جراتمندی به کودکان از طریق الگوسازی شامل موارد زیر میشود:
- صحبت کردن درباره احساسات و نظرات خودتان
- حفظ کردن آرامش خود
- استفاده از جملات اول شخص
- تعیین مرز
- دفاع از خود
بیشتر بخوانید: روش های آموزش مهربانی به کودکان
-
اعتماد به نفس را تقویت کنید
اعتماد به نفس تنها مربوط به احساس توانایی نیست، بلکه به احساس توانمندی با وجود نقصهای بشری اشاره دارد. افراد معتمد به نفس، از نقاط قوت خود استفاده میکنند و در صورت عدم موفقیت به تلاش ادامه دهند. میتوانید به کودکتان نشان دهید که شکست خوردن و تلاش مجدد اشکالی ندارد. بگذارید کودکتان ببیند که شما:
- مثبت فکر میکنید
- قدردانی نشان میدهید
- کنجکاوی خود را نسبت به جهان پیرامون تان ابراز میکنید
-
مهارت جرات مندی در کودکان شرکت در فعالیت های فوق برنامه را تشویق کنید
بازیهای ساختارنایافته و زمان خانوادگی دنج حایز اهمیت اند، اما فعالیتهای فوق برنامه، فرصتی را به فرزندان ارایه میدهد تا مهارت جرات مندی در کودکان را تمرین کند. ورزشهای گروهی و اجرای کارهای هنری دو نمونه از فعالیتهایی هستند که اغلب به تعاملات با اعتماد به نفس با همسالان نیاز دارند.
-
پذیرش را تمرین کنید
طرد از سوی والدین با اضطراب کودکان ارتباط دارد. هرچه گرما و محبت والدین افزایش مییافت، نمرات اضطراب بچهها کمتر میشد. پذیرش از سوی والدین و آثار کاهنده اضطرابی آن ممکن است در تقویت جراتمندی و عزت نفس کودکان نقش داشته باشد.
-
رفتارهای جراتمندانه را آموزش دهید.
گاهی روش آسانتر برای آموزش یک مجموعه مهارت، هدفگیری رفتارهای فرد است. این رفتارها اغلب مشخص و قابل فهم اند.
رفتارهای جراتمندانه عبارت اند از:
- شروع یا پایان دادن به گفتگوها
- بیان درخواست
- نه گفتن
- گفتگو درباره احساسات آنها
- روی حرف یا موضع خود ایستادن
برای رزرو وقت با ما تماس بگیرید:
09198791784
-
برخی تصمیمات را به آنها واگذار کنید
کودکان جراتمند اغلب قادرند با احساس راحتی دست به انتخاب بزنند. اگر کودک شما در این زمینه به تشویق نیاز دارد، با قدمهای کوچک مانند انتخاب بین دو تیشرت برای پوشیدن و رفتن به گردش شروع کنید.
شاید راحت نباشد که بنشینید و شاهد اشتباهات فرزندتان در تصمیمگیری باشید، اما این یک فرصت یادگیری عالی است. اشتباهات، آموزگاران بهتری از مهارتهای تصمیمگیری هستند و کودکان به زودی قادر خواهند بود تا از این دشواریها عبور کنند.
چرا آموزش جراتمندی به کودکان مهم است؟
جراتمندی میتواند منافع زیادی برای بچه ها داشته باشد، از جمله اینکه آنها را قادر میسازد تا:
- از خودشان دفاع کنند
- به دیگران کمک کنند
- از قلدری و فشار همسالان دور شوند
- احساسات خود را به رسمیت بشناسند
- محدودیتها و مرزهایی تعیین کنند
- احساس کنترل بر اوضاع داشته باشند
- با احترام به بحث و مخالفت بپردازند
جمع بندی
شما میتوانید مهارت جرات مندی در کودکان را به وجود بیاورید. جراتمندی یعنی داشتن اعتماد به نفس و دفاع از خود به شیوهای آرام و به دور از پرخاشگری یا بیاحترامی نسبت به دیگران. این به کودکان کمک میکند تا احساسی از کنترل و مدیریت چالشهای اجتماعی (همچون مقابله با قلدری و فشار همسالان) را شکل دهند.
برخی کودکان نسبت به سایرین به زمان بیشتری برای یادگیری جراتمندی نیاز دارند، زیرا خلق و خوی افراد متفاوت است. با این حال، مهم است که برای یادگیری مهارتهای دفاع از حق خود پایداری کنیم و در این مسیر کنار آنها بمانیم.
برای دریافت مشورت از تراپیست کودک و نوجوان کلیک کنید: 09198791784
شما چه راههایی را برای آموزش جراتمندی به کودکان به کار میبرید؟ نظرات خود را با ما و مخاطبینمان به اشتراک بگذارید.
منبع:
سهاکلینیک مشاوره خانواده و مشاوره جنسی
