همه چیز درباره اختلال شخصیت ضد اجتماعی

اختلال شخصیت ضد اجتماعی که گاهی جامعه ستیزی هم نامیده می‌شود، یک وضعیت روانشناختی است که باعث می‌شود افراد بدون احساس پشیمانی به دیگران صدمه بزنند. این اشخاص به نسبت به حقوق دیگران بی‌توجه‌اند و پرخاشگری و کنترل‌گری نشان می‌دهند. با گزینه‌های درمان و علائم جامعه ستیزی آشنا شوید.

اختلال شخصیت ضد اجتماعی چیست؟

اختلال شخصیت ضد اجتماعی یا (Anti Social Personality Disorder) یکی از اختلالات شخصیت است که باعث زیر پا گذاشتن قوانین و آسیب جسمی یا روانی به خود و اطرافیان می‌شود. این افراد معمولا:

• دیگران را فریب می‌دهند و کنترلگر هستند
• برای منافع شخصی خود از دیگران سود می‌برند
• قوانین یا حقوق دیگران را زیر پا می‌گذارند
• احساس پشیمانی برای صدماتی وارد می‌کنند، ندارند

تفاوت جامعه ستیز با اختلال شخصیت ضد اجتماعی 

شخصیت جامعه ستیز یا سوسیوپات (Sociopath) اصطلاحی است که گاهی به جای اختلال شخصیت ضد اجتماعی به کار می‌رود. ریشه این اصطلاح به اوایل قرن بیستم باز می‌گردد. جورج پارتریج، پژوهشگر، اصطلاح «سوسیوپاتی» را برای توصیف فردی ابداع کرد که دایما به قیمت آسیب رساندن به دیگران، هنجارهای اجتماعی را نادیده می‌گیرد. امروزه این مفهوم به ندرت توسط درمانگران بالینی استفاده می‌شود.

به زبان ساده، شخصیت جامعه ستیز کسی است که احساس شرم، گناه، پشیمانی یا همدلی ندارد. افراد دچار جامعه ستیزی، عموما نگران احتمال بروز عواقب منفی برای اعمال خود نیستند. این عدم نگرانی می‌تواند آنها را به انجام رفتارهای پرخطر، تکانشی و اغلب مضر سوق دهد.

علائم شخصیت جامعه ستیز چیست؟

علائم مهم این وضعیت عبارتند از:

همدلی ضعیف

فرد مبتلا به اختلال شخصیت ضد اجتماعی، ممکن است به سختی بتواند خود را جای کس دیگری بگذارد. درد، اندوه یا ناراحتی دیگران اغلب خللی به آنها وارد نمی‌کند. این می‌تواند باعث شود آنها با احتمال بیشتری به دیگران صدمه بزنند. زیرا از واکنش‌های منفی سایرین اذیت نمی‌شوند.

ناتوانی در احساس پشیمانی

از آنجایی که مبتلایان به سوسیوپاتی اغلب دغدغه ای نسبت به احساسات دیگران ندارند، با انجام اعمال آسیب‌زننده، توهین آمیز و نامناسب، هیچگونه احساس گناه یا شرمی را تجربه نمی‌کنند. این موضوع حتی وقتی رفتارشان برملا می‌شود نیز صدق می‌کند. افرادی با این تیپ شخصیتی به ندرت از این واقعیت که دیگران از آنها خوششان نمی‌آید آزار می‌بینند؛ مگر اینکه این موضوع آنها را از دستیابی به آنچه می‌خواهند باز دارد.

خود محوری

فرد مبتلا به ASPD معمولا اهداف و خواسته‌هایی دارد که فقط حول خودش می‌چرخد. این شخص به ندرت به خاطر شخصیت دیگران به آنها علاقه‌مند می‌شود. درعوض، انگیزه او از نزدیکی به دیگران، بیشتر مربوط به موقعیت، قدرت، ثروت و لذت آنهاست. او ممکن است بیشتر به برنده شدن و تسلط بر دیگران اهمیت دهد تا اینکه دوست داشته شود.

توانایی محدود برای حفظ روابط

احتمالا به دلیل ویژگی‌هایی که در بالا ذکر شد، افراد مبتلا به این اختلال کمتر از دیگران بتوانند دوستی یا روابط عاشقانه را در درازمدت حفظ کنند. در برخی موارد، عدم صمیمیت عاطفی این افراد ممکن است آنها را از ایجاد پیوندهای پایدار باز دارد.

کنترل‌گری

یکی از ویژگی‌های رایج افراد دارای شخصیت جامعه ستیز، جذابیت سطحیی است که باعث می‌شود دیگران را متقاعد به همراهی با خواسته‌هایشان کنند. آنها ممکن است اغلب در عین بسیار روراست به نظر رسیدن، دروغ بگویند، زیرا هنگام فریب دیگران احساس گناه نمی‌کنند. برخی از مبتلایان به ASPD بسیار جذاب و با اعتماد به نفس هستند، شاید به این دلیل که واقعا برای‌شان مهم نیست دیگران چه فکری در موردشان دارند.

رفتار بی پروا و تکانشی

برای مبتلایان به اختلال شخصیت ضداجتماعی واقعا دشوار است که به رخدادهای احتمالی آینده اهمیت دهند. این ممکن است به برنامه‌ریزی ضعیف و تمایل به اقدام‌کردن بر اساس هوس بدون تفکر به عواقب آن شود. افراد مبتلا به ASPD اغلب به راحتی حوصله شان سر می‌رود و ممکن است به عمد کارهای خطرناکی انجام دهند؛ فقط به این دلیل که هیجان‌انگیز هستند.

سن شروع شخصیت ضد اجتماعی

این وضعیت معمولا از اواخر نوجوانی و اوایل بزرگسالی پررنگ می‌شود. اما مبتلایان معمولا پیش از ۱۵ سالگی علائم اختلال سلوک (Conduct Disorder) را نشان داده‌اند. علائم اختلال سلوک در کودکان و نوجوانان شامل موارد زیر است:

• پرخاشگری نسبت به انسان‌ها و حیوانات
• تخریب اموال
• دروغگویی و فریبکاری
• دزدی
• نقض جدی قوانین و مقررات

اختلال شخصیت ضد اجتماعی معمولاً یک اختلال مادام‌العمر است. با این حال، در برخی افراد، بعضی از علائم آن خصوصا رفتارهای مخرب و مجرمانه ممکن است با افزایش سن کاهش یابد. هنوز مشخص نیست که علت این کاهش، تاثیر افزایش سن بر مغز، آگاهی بیشتر از پیامدهای رفتارها یا عوامل دیگری است.

علت بروز شخصیت جامعه ستیز

شکل‌گیری سوسیوپاتی از دوران کودکی شروع می‌شود و احتمالا تحت تاثیر ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیط زندگی و تجربیات فردی است.

علت دقیق اختلال شخصیت ضد اجتماعی هنوز مشخص نیست، اما احتمالا عوامل زیر در بروز آن نقش داشته باشند:

• عوامل ژنتیکی: برخی افراد به دلیل ویژگی‌های ژنتیکی، آمادگی بیشتری برای ابتلا به این اختلال دارند و تجربه‌هایی مانند غفلت یا سواستفاده در دوران کودکی می‌تواند زمینه بروز آن را فراهم کند.
• تغییرات عملکرد مغز: تغییراتی که در روند رشد مغز ایجاد می‌شود، ممکن است در شکل‌گیری این اختلال نقش داشته باشند. این تغییرات ممکن است در نواحی مغزی مربوط به کنترل تکانه، تصمیم‌گیری، همدلی و پردازش هیجان رخ داده باشند.

عوامل خطر

برخی عوامل احتمال ابتلا به جامعه ستیزی را افزایش می‌دهند، از جمله:

• تشخیص اختلال سلوک در دوران کودکی
• سابقه خانوادگی اختلال شخصیت ضد اجتماعی یا دیگر اختلالات روانی
• تجربه سواستفاده یا غفلت در دوران کودکی
• رشد در محیط خانوادگی ناپایدار و خشونت‌بار
• مردان بیش از زنان در معرض ابتلا به این اختلال قرار دارند.

عوارض سوسیوپاتی

اختلال شخصیت ضد اجتماعی می‌تواند پیامدها و مشکلات زیر را به همراه داشته باشد:

• آزار یا خشونت علیه همسر یا فرزندان، یا غفلت از آنها
• سومصرف یا وابستگی به الکل و مواد مخدر
• درگیری با قانون و زندانی شدن
• اقدام به خودکشی یا تلاش برای آسیب رساندن جدی یا قتل دیگران
• ابتلا به سایر اختلالات روانی، مانند افسردگی یا اضطراب
• مشکلات مالی، تحصیلی یا اجتماعی
• مرگ زودرس، که اغلب در نتیجه خشونت یا پیامدهای رفتارهای پرخطر رخ می‌دهد.

درمان اختلال شخصیت ضد اجتماعی

روانپزشک یا روانشناس ممکن است برای درمان اختلال شخصیت ضد اجتماعی از روش‌های زیر استفاده کند:

• دارودرمانی: داروها می‌توانند به کاهش برخی علائم مانند پرخاشگری، تکانشگری یا نوسانات خلقی کمک کنند.
• روان‌درمانی: یکی از روش‌های موثر، درمان شناختی رفتاری (CBT) است که بر شناسایی و تغییر الگوهای فکری و رفتاری ناسازگار تمرکز دارد. این درمان می‌تواند به فرد کمک کند تا تاثیر رفتارهای خود را بر دیگران بهتر درک کند. بسته به شرایط، رواندرمانی ممکن است به‌صورت فردی، گروهی یا مشاوره خانواده انجام شود.

ممکن است متخصص ترکیبی از دارودرمانی و روان‌درمانی را توصیه کند. همچنین اگر فرد به مشکلات دیگری مانند اختلال مصرف مواد نیز مبتلا باشد، درمان آن نیز بخشی از برنامه درمانی خواهد بود.

سوسیوپات در برابر سایکوپات

در گذشته، واژه‌ی «سوسیوپات» به عنوان جایگزینی برای «سایکوپات» ایجاد شده بود. با این حال، هر دو کلمه در کاربرد عمومی نسبتا رایج هستند. در نتیجه، بسیاری از مردم در مورد تمایز بین «سایکوپات‌ها» و «سوسیوپات‌ها» سردرگم هستند.

مانند سوسیوپاتی، سایکوپاتی نیز دیگر توسط انجمن روانشناسی آمریکا استفاده نمی‌شود. با این حال، برخی از پژوهشگران، سایکوپاتی را زیرمجموعه‌ای از اختلال شخصیت ضداجتماعی می‌دانند که با ویژگی‌هایی مانند زیر مشخص می‌شود:

• تکانشگری شدید
• رفتار استثمارگر و دستکاری کننده
• تصویر اغراق شده و غیر واقعی از خود
• ناتوانی در احساس پشیمانی از آسیب رساندن به دیگران
• بیان اغراق‌آمیز و نمایشی هیجانات

طبق پژوهش ها، تنها حدود یک سوم افراد مبتلا به ASPD در چک لیست سایکوپاتی هیر، پرکاربردترین مقیاس سنجش سایکوپاتی، امتیاز بالایی کسب می‌کنند. بنابراین، استفاده از «سایکوپاتی» به عنوان مترادف «ASPD» درست و دقیق نیست. بهتر است این وضعیت به عنوان یک تیپ شخصیتی مرتبط با خطر بالای رفتار استثمارگر یا خشونت آمیز درک شود.

افسانه هایی رایج پیرامون شخصیت جامعه ستیز

در ادامه به افسانه هایی اشاره می‌کنیم که در مورد جامعه ستیزی رواج دارد:

خودشیفتگی و ASPD یکی هستند

بسیاری از مردم، خودشیفتگی و «جامعه ستیزی» را به یک معنا می‌دانند. در حالیکه اینگونه نیست. اگرچه افراد مبتلا به ASPD ممکن است خودخواهانه عمل کنند، اما لزوما تصویری اغراق‌آمیز و غیر واقعی از خود ندارند؛ چیزی که مشخصه‌ی شخصیت خودشیفته است.

شباهت هایی بین این دو تیپ شخصیتی وجود دارد. برای مثال، مبتلایان به NPD ممکن است در فقدان همدلی با ASPD شریک باشند. آنها همچنین می‌توانند مردم را فریب دهند و برای کسب آنچه می‌خواهند، دیگران را دستکاری کنند. با این حال، یک شخصیت خودشیفته تمایل به جلب توجه و تحسین دارد، در حالی که مبتلایان به شخصیت ضد اجتماعی اغلب نسبت به دیدگاه دیگران به خود بی‌تفاوت اند.

ضد اجتماعی بودن همیشه به معنای خشونت ورزی است

برخی مردم وقتی اصطلاح «سوسیوپات» را می‌شنوند، بلافاصله قاتلان زنجیره ای یا جنایتکاران سازمان‌یافته را تصور می‌کنند. اگرچه طبق پژوهش ها، مبتلایان به ASPD نسبت به جمعیت عمومی بیشتر به خشونت و پرخاش تمایل دارند، اما همه مبتلایان به این اختلال تبدیل به یک جنایتکار خشن نمی‌شوند. برخی می‌توانند بیاموزند که با جامعه تعامل کارآمدی داشته باشند و به متخصصان موفقی تبدیل شوند که مرتکب جرایم جنایی نمی‌شوند.

ASPD غیر قابل درمان است

بسیاری از مردم تصور می‌کنند که اختلال شخصیت ضد اجتماعی کاملا غیر قابل درمان و تغییرناپذیر است، بنابراین افراد مبتلا به این بیماری تهدیدی دایمی برای دیگران خواهند بود. با این حال، مطالعات مادام العمر روی مبتلایان به ASPD نشان می‌دهد که تمایل آنها به رفتار تخریب‌گر، اغلب در طول زمان و به ویژه با حمایت درمانی کاهش می‌یابد. اگرچه این افراد ممکن است هنوز در ارتباط با دیگران مشکل داشته باشند، اما می‌توانند به خوبی با جامعه سازگار شوند. به نظر می‌رسد پیوندهای اجتماعی قوی احتمالا با ایجاد انگیزه برای پیگیری درمان، احتمال بهبودی را افزایش دهد.

سخن پایانی

در این مقاله درباره ویژگی‌های شخصیت جامعه ستیز یا ضد اجتماعی خواندیم. در پایان، ذکر یک نکته را ضروری می‌دانیم؛ اینکه اختلالات شخصیت محصول ترکیبی از ژنتیک، شرایط سخت محیطی و بسیاری عامل دیگر هستند. هیچ‌گاه نمی‌توانیم انسان‌ها را از روی رفتار فعلی‌شان قضاوت کنیم. با اینکه همه‌ی آدم‌ها مسیول انتخاب رفتار خود هستند، اما خوب است گذشته‌ و تجارب احتمالا تلخ کودکی آنان را از یاد نبریم.

آیا تاکنون با اشخاص جامعه‌ستیز ارتباط داشته اید؟ چه ویژگی‌ای در این افراد بیشتر به شما صدمه می‌زد؟ نظرات و سوالات خود را با ما به اشتراک بگذارید.

منابع

https://www.betterhelp.com/

https://www.mayoclinic.org/

https://www.verywellmind.com/

https://health.clevelandclinic.org/