اختلال شخصیت مرزی (BPD)

اختلال شخصیت مرزی یک اختلال شخصیت است. در این حالت، شما تغییرات خلقی شدید و روابط ناپایدار را تجربه می‌کنید و کنترل احساسات برایتان سخت است. همچنین احتمالش بالاست که به رفتارهای خودکشی یا خودزنی دست بزنید. در این مقاله از سهاکلینیک می‌خوانیم این اختلال چیست و چه علایم، علل و درمان‌هایی دارد و رابطه با شخصیت مرزی چگونه است؟

[aparat id=”iGzvI” width=”full”]

اختلال شخصیت مرزی به زبان ساده

اختلال شخصیت مرزی یا Borderline Personality Disorder (BPD) یا بی پی دی یکی از اختلالات گروه B از اختلالات شخصیت است. اختلال بی پی دی باعث می‌شود خلق و خوی افراد مدام تغییر کند، روابط بی‌ثباتی داشته باشند و کنترل هیجانات برایشان دشوار باشد. آنها معمولا تکانشی و بدون فکر دست به عمل می‌زنند و در مورد هویت و کیستی خود سردرگم هستند. آنان ترس زیادی از طرد شدن یا تنها ماندن دارند. همچنین با احتمال بیشتری دست به رفتارهای خودزنی یا خودکشی می‌زنند. همه این ویژگی‌ها باعث می‌شود دیگران معمولا از آنها فاصله بگیرند.

سن شروع اختلال شخصیت مرزی 

بی پی دی معمولا از اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی شروع می‌شود.

اگرچه بسیاری از علایم مانند نوسانات خلقی و رفتارهای تکانشی با افزایش سن کاهش می‌یابند، اما مشکلات مربوط به تصویر ذهنی از خود و ترس از رها شدن ممکن است ادامه پیدا کنند.

نمونه کیس اختلال شخصیت مرزی

سارا، ۲۶ ساله، سه ماه است که با حسین وارد رابطه شده. سارا می‌گوید هر بار که احساس می‌کند توجه حسین کم شده، به شدت می‌ترسد که نکند او می‌خواهد رهایش کند. گاهی در عرض چند ساعت بی‌خبری، ترس او از ترک شدن به خشم و ناامیدی کامل می‌رسد و پیام‌های زیادی برایش ارسال می‌کند. گاهی نیز خودش رابطه را ناگهانی تمام می‌کند، اما بعدا حسین برمی‌گردد و سوتفاهم را حل می‌کند. سارا بعد از این رفتارها احساس پوچی شدیدی دارد. گاهی واقعا نمی‌داند که کیست، چرا اینقدر بی‌ثبات رفتار می‌کند و حس واقعی‌اش به حسین چیست.

البته مشکلات او خیلی قبل‌تر شروع شده. سارا می­‌گوید که فرزند یک ازدواج ناشاد بوده، با پدری که دایما مست می­‌کرد و مادری که به افسردگی مبتلا بود. او 12 ساله بود که پدرش خانه را ترک کرد. همچنین در 15 سالگی به دلیل جراحاتی که به دست و بدن خود وارد کرده بود، به مشاور مدرسه ارجاع داده شده بود. سپس کج خلقی­‌ها و به هم زدن روابط دوستانه با کوچک ترین بهانه آغاز شدند. آن زمان مشاوران گفته بودند که این فقط اضطراب امتحان است!

توجه: این مثال صرفا برای آشنایی با علائم اختلال است و به معنای تشخیص این اختلال نیست. تشخیص فقط توسط روانشناس یا روانپزشک و پس از ارزیابی تخصصی انجام می‌شود.

علائم اختلال شخصیت مرزی

شدت علایم بی پی دی در افراد مختلف یکسان نیست. بعضی افراد علائم خفیفی دارند و بعضی دیگر با مسایل شدیدتری روبه‌رو هستند. مهم‌ترین علائم این اختلال عبارت‌اند از:

• ترس شدید از رها شدن: فرد از تنها ماندن یا ترک شدن می‌ترسد و ممکن است برای حفظ رابطه هر کاری انجام دهد یا برعکس، از ترس طرد شدن، دیگران را از خود دور کند.
• روابط عاطفی پر از فراز و نشیب: ممکن است یک ساعت کسی را بسیار دوست داشته باشد و ساعتی بعد به‌شدت از او دلزده شود.
• نداشتن احساس ثابت نسبت به خود: گاهی نمی‌داند واقعا چه کسی است یا چه می‌خواهد. ممکن است اهداف، علایق یا حتی دیدگاهش نسبت به خودش مرتب تغییر کند.
• رفتارهای تکانشی: گاهی بدون فکر کردن به پیامدها تصمیم می‌گیرد یا کاری انجام می‌دهد؛ مانند ولخرجی، رانندگی خطرناک یا مصرف مواد.
• آسیب رساندن به خود یا فکر خودکشی: ممکن است در زمان فشار روانی شدید به خود آسیب بزند یا درباره خودکشی فکر یا صحبت کند.
• تغییرات شدید خلق‌: احساساتی مانند غم، خشم، اضطراب یا شادی شدید احتمالا به سرعت تغییر می‌کنند. این تغییرات معمولا چند ساعت طول می‌کشند و به‌ندرت بیشتر از چند روز ادامه دارند.
• احساس پوچی: احساس می‌کند زندگی‌اش خالی از معنا و بی‌ارزش است.
• خشم شدید: ممکن است فورا از کوره در رود یا بعد از عصبانیت احساس گناه و شرم داشته باشد.
• احساس تجزیه در زمان استرس: هنگام استرس شدید ممکن است احساس کند از بدن یا محیط اطرافش جدا شده‌ یا دنیا برایش غیرواقعی به نظر برسد.

توجه: همه افراد ممکن است گاهی بعضی از این علائم را تجربه کنند. اما در اختلال شخصیت مرزی، این علائم شدید، مداوم و تکرارشونده هستند و بر روابط، کار، تحصیل و کیفیت زندگی فرد تاثیر قابل‌توجهی می‌گذارند.

علل اختلال شخصیت مرزی چیست؟

علل BPD به طور کامل شناخته نشده است. با این حال، احتمالا عوامل زیر در این وضعیت دخیل باشند:

• عوامل محیطی، مانند سابقه ترومای کودکی، کودک‌آزاری یا بی‌توجهی
• ژنتیک، برخی از مطالعات روی دوقلوها و خانواده ها نشان می دهد که اختلالات شخصیت ممکن است ارثی باشد یا ارتباط زیادی با سایر اختلالات سلامت روان در میان اعضای خانواده داشته باشد.
• ناهنجاری‌های مغزی، برخی تحقیقات، تغییراتی را در نواحی خاصی از مغز که در تنظیم احساسات، تکانشگری و پرخاشگری دخیل هستند، نشان داده است. علاوه بر این، برخی از مواد شیمیایی مغز که به تنظیم خلق و خو کمک می‌کنند، مانند سروتونین، ممکن است به درستی عمل نکنند.

عوامل خطر

برخی عوامل مرتبط با رشد شخصیت می‌توانند خطر ابتلا به BPD را افزایش دهند. از جمله:

• استعداد ارثی: اگر یکی از بستگان نزدیک شما مادر، پدر، برادر یا خواهرتان به همین وضع یا بیماری مشابه مبتلا باشد، ممکن است در معرض خطر بیشتری باشید.
• کودکی پر استرس: بسیاری از افراد مبتلا به این اختلال گزارش می‌دهند که در دوران کودکی مورد آزار جنسی یا جسمی یا مورد غفلت قرار گرفته اند. برخی از افراد در جوانی والدین یا مراقبان خود را به دلیل سومصرف مواد یا سایر مشکلات روانی از دست داده اند یا از آنها جدا شده اند. برخی دیگر در معرض درگیری خصمانه و روابط خانوادگی ناپایدار قرار داشته اند.

تست اختلال بی پی دی

پرسشنامه‌های زیادی برای ارزیابی بی پی دی وجود دارد. یکی از آنها مقیاس BPI است که در سال ۱۹۹۹ طراحی شد. اگر به وجود این اختلال در خود یا یکی از عزیزانتان مشکوک هستید، توصیه می‌کنیم به تنهایی سراغ تست اختلال شخصیت مرزی نروید و ارزیابی را به متخصصان بسپارید. برای ارزیابی آنلاین یا تلفنی با بهترین روانشناسان تهران، با ما در ارتباط باشید.

پیامدهای شخصیت مرزی

BPD می‌تواند به بسیاری از بخش‌های زندگی شما صدمه بزند. این وضعیت ممکن است به موارد زیر منجر شود:

• تغییر یا از دست دادن مکرر شغل
• عدم تکمیل تحصیلات
• درگیری های حقوقی متعدد، مانند به زندان افتادن
• روابط پر تعارض، استرس زناشویی یا طلاق
• آسیب به خود، مانند بریدگی یا سوزش و بستری شدن مکرر در بیمارستان
• وارد شدن به روابط توهین‌آمیز
• بارداری‌های برنامه‌ریزی نشده، عفونت‌های مقاربتی، تصادفات وسایل نقلیه موتوری و درگیری‌های فیزیکی به دلیل رفتارهای تکانشی و پرخطر
• اقدام به خودکشی

تاثیر شخصیت مرزی بر رابطه عاطفی

خیلی از مراجعین مراکز روانشناسی به دنبال پاسخ به این سوال هستند که آیا شوهرم اختلال شخصیت مرزی دارد؟ یا آیا پارتنرم به بی پی دی مبتلاست؟ بیایید ببینیم این اختلال در رابطه عاطفی/زناشویی چطور خود را نشان می‌دهد:

• بی‌ثباتی در روابط: افراد مبتلا به BPD معمولا ترس شدیدی از ترک شدن دارند، اما از طرف دیگر ممکن است ناگهان احساس کنند رابطه برایشان غیرقابل تحمل است یا از صمیمیت بترسند و فاصله بگیرند. در نتیجه، رابطه ممکن است بین نیاز شدید به محبت و دور شدن یا قطع ارتباط ناگهانی مدام در نوسان باشد.
• ترس از رها شدن: پارتنر مبتلا ممکن است مدام به دنبال سرنخ‌هایی باشد که نشان دهد طرف مقابل قصد ترک او را دارد و حتی اتفاقات کوچک را به‌ عنوان نشانه‌ای از رها شدن برداشت کند. این ترس می‌تواند به واکنش‌هایی مانند التماس برای ماندن طرف مقابل، ایجاد دعوا یا تلاش شدید برای جلوگیری از جدایی منجر شود.
• دروغ گفتن برای جلوگیری از طرد شدن: برخی مبتلایان ممکن است برای جلوگیری از ترک شدن یا پنهان کردن احساس شرم و آسیب‌پذیری خود، دروغ بگویند. هیجانات شدید، تصمیم‌های تکانشی و برداشت‌های اشتباه از موقعیت‌ها می‌توانند این رفتار را تشدید کنند. چیزی که به مرور اعتماد در رابطه را کاهش می‌دهد.
• رفتارهای جنسی تکانشی: برخی مبتلایان به بی پی دی به دلیل تجربیات سخت گذشته، مشکلاتی در رابطه با صمیمیت و مسائل جنسی دارند و ممکن است رفتارهای جنسی پرخطر یا ورود به روابط تصادفی نشان دهند.
• تهدید به خودکشی: تهدید به خودکشی یا صحبت درباره آن توسط پارتنر دارای شخصیت مرزی، می‌تواند برای شریک عاطفی بسیار ترسناک و پراسترس باشد. به حدی که او ترجیح دهد خود را از این استرس دور نگه دارد.

درمان اختلال شخصیت مرزی

گزینه‌های درمان عبارتند از:

روان درمانی

روان درمانی (گفتگو درمانی) یکی از بهترین انواع درمان این وضعیت است. هدف کلی این است که فرد بهتر بتواند امور روزمره‌اش را انجام دهد، هیجانات سخت را مدیریت کند، به جای واکنش‌های تکانشی اول احساسش را بشناسد و بعد تصمیم بگیرد و روابطش را با شناخت بهتر خود و دیگران بهبود دهد.

برخی از روش‌های موثر روان درمانی برای BPD عبارتند از:

• رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT): آموزش مهارت‌هایی برای کنترل احساسات، تحمل فشار روانی و بهبود روابط.
• درمان شناختی رفتاری (CBT): کمک به تغییر باورهای منفی و الگوهای فکری ناسالم و کاهش نوسانات خلقی و اضطراب.
• طرحواره درمانی (Schema Therapy): تغییر الگوهای فکری و رفتاری منفی شکل‌گرفته از گذشته.
• منتالیزیشن یا ذهنی‌سازی (MBT): یادگیری توجه به افکار و احساسات خود و دیگران و فکر کردن قبل از واکنش.
• برنامه STEPPS: یک دوره گروهی ۲۰ هفته‌ای همراه با اعضای خانواده یا افراد مهم زندگی برای آموزش مهارت‌های مدیریت هیجان و حل مساله.
• درمان مبتنی بر انتقال (TFP): یادگیری شناخت احساسات و مشکلات رابطه‌ای از طریق رابطه با درمانگر و انتقال این آموخته‌ها به زندگی روزمره نیز یکی دیگر از انواع درمان های موثر است.

دارو درمانی

مزایای دارویی به طور خاص برای این اختلال شفاف نیست. اما در برخی موارد، روانپزشک ممکن است در درمان علایم خاص یا عارضه های روانی همزمان، داروهایی را توصیه کند. داروها می‌توانند اضطراب و افسردگی را درمان کنند، نوسانات خلقی را تنظیم کنند یا در کنترل رفتارهای تکانشی سودمند باشند. داروهای ضد روان پریشی نیز به برخی از مبتلایان کمک می‌کند.

تفاوت اختلال شخصیت مرزی با اختلال دوقطبی

تفاوت بی پی دی با دوقطبی به زبان ساده در جدول زیر قابل مشاهده است:

شخصیت مرزی و توهم

تجربه انواع توهم به این معنا نیست که فرد حتماً مبتلا به اختلالات روان‌پریشی مانند اسکیزوفرنی است. توهم در BPD معمولا در ارتباط با فشار روانی شدید و مشکلات تنظیم هیجان رخ می‌دهد و نیازمند ارزیابی تخصصی است. برخی پژوهشگران نشان دادند که درصد بالایی از افراد دچار BPD، صداهایی را تجربه می‌کنند که با آنها یا درباره آنها حرف می‌زنند.

بسیاری از مبتلایان بی پی دی می‌دانند این صداها به بیماری‌شان مربوط است، اما در لحظه وقوع، ممکن است آنها را کاملا واقعی احساس کنند. این توهمات اغلب در زمان استرس شدید تشدید می‌شوند و می‌توانند با احساس پوچی، خشم و نوسانات شدید هیجانی همراه باشند.

بنابراین مراقبان و متخصصان باید از این موضوع و خطر آسیب‌زدن به خود به دنبال شنیدن این صداها آگاه باشند.

کدام عارضه‌ها با BPD همراه هستند؟

ممکن است در کنار بی پی دی، از اختلالات زیر نیز رنج ببرید:

• افسردگی
• اختلال مصرف الکل یا مواد دیگر
• انواع اضطراب
• اختلالات خوردن
• دوقطبی
• استرس پس از تروما (PTSD)
• اختلال کمبود توجه/بیش فعالی (ADHD)
• سایر عارضه‌های شخصیتی

اگر شریک عاطفی شما مبتلا به BPD است

با وجود چالش‌ها، افراد مبتلا به BPD مانند هر انسان دیگری، نقاط قوتی دارند. چیزی که ممکن است دیگران را جذب ورود به رابطه با آنان کند. اگر پارتنر یا همسر شما شخصیت مرزی دارد، برای داشتن رابطه سالم‌تر می‌توانید:

• درباره بی پی دی اطلاعات بیشتری کسب کنید.
• احساسات و تجربه‌های شریک خود را بشنوید و حمایتگر باشید.
• صبور باشید؛ تغییر الگوهای رفتاری زمان می‌برد.
• مرزهای سالم در رابطه تعیین کنید و به آن‌ها پایبند بمانید.
• او را برای دریافت درمان تخصصی تشویق کنید.
• درمان فردی بگیرید و مراقب سلامت روان خودتان باشید.
• از مشاوره زوج درمانی کمک بگیرید.
• خودتان را مسئول یک طرفه در ایجاد ارتباط سالم ندانید.
• نقش درمانگر را در رابطه بازی نکنید و از سلامت روان خودتان غافل نشوید.
• اگر رنج زیادی را در رابطه تحمل می‌کنید، برای ماندن یا رفتن با درمانگر و البته پارتنر خود مشورت کنید.

تاثیر جدایی بر افراد مبتلا به BPD

پایان یک رابطه برای فرد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی ممکن است بسیار سخت باشد، زیرا ترس از رها شدن در این افراد شدید است. حتی اگر رابطه ناسالم باشد، ممکن است جدا شدن از آن برایشان دشوار باشد.

به همین دلیل، داشتن حمایت از سوی خانواده، دوستان و متخصص سلامت روان در زمان جدایی اهمیت زیادی دارد. با درمان مناسب، افراد مبتلا به BPD می‌توانند یاد بگیرند احساسات خود را بهتر مدیریت کنند و روابط سالم‌تری بسازند.

کلام آخر

مدیریت BPD ممکن است. متخصصان ما در کنار شما هستند و بدون قضاوت، تا بهبودی کنارتان می‌مانند. برای رزرو نوبت، هرچه زودتر اقدام کنید و رضایت را به زندگی‌تان برگردانید.

سوالات متداول

در باکس پرسش و پاسخ در انتهای این صفحه می توانید سوالات خود را با درمانگران مجموعه “سها کلینیک” در میان بگذارید و در کمترین زمان ممکن جواب سوالات خود را توسط درمانگران و پزشکان متخصص دریافت کنید.

منابع:

https://www.mayoclinic.org

https://my.clevelandclinic.org

https://www.psychologytoday.com

https://www.verywellmind.com

دانلود نسخه اصلی و PDF اختلال بی پی دی (BPD)