اختلال شخصیت وابسته

افراد دارای اختلال شخصیت وابسته DPD از نظر عاطفی بیش‌ از حد به دیگران وابسته‌اند و تلاش فراوانی را صرف راضی کردن دیگران می‌کنند. این افراد معمولا رفتارهای نیازمندانه، منفعل و چسبنده نشان می‌دهند و ترس از جدایی دارند. در این مقاله از کلینیک روانشناسی سها با علایم، علل و درمان شخصیت وابسته بیشتر آشنا می‌شویم.

فهرست محتوا

• اختلال شخصیت وابسته چیست؟ (پادکست صوتی)
• علایم شخصیت وابسته چه هستند؟
• علل اختلال شخصیت وابسته
• تفاوت شخصیت وابسته و شخصیت مرزی
•  درمان شخصیت وابسته
• پیامدها
• آیا می توان از این عارضه پیشگیری کرد؟

اختلال شخصیت وابسته چیست؟

اختلال شخصیت وابسته (DPD: Dependent Personality Disorder) نوعی از اختلالات شخصیت اضطرابی است. افراد مبتلا به DPD اغلب احساس درماندگی، مطیع بودن و ناتوانی در مراقبت از خود دارند. آنها ممکن است در تصمیم‌گیری‌های ساده نیز دچار مشکل شوند. این اختلال معمولا در اوایل جوانی یا بعد از شکل گیری روابط مهم بزرگسالی، آشکار می‌شود. شخصیت وابسته با روان‌درمانی قابل درمان است و در برخی موارد، دارودرمانی نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد.

پادکست صوتی معرفی اختلال شخصیت وابسته (دکتر زاهده بلوکی)

علایم شخصیت وابسته چه هستند؟

افراد دارای DPD از نظر عاطفی بیش‌ از حد به دیگران وابسته اند و برای راضی کردن اطرافیان خود خیلی تلاش می‌کنند. این افراد معمولا رفتارهای نیازمندانه، منفعل و چسبنده نشان می‌دهند و ترس از جدایی دارند.

علایم مهم این اختلال عبارت است از:

• مشکل در اتخاذ تصمیمات روزمره بدون مشورت مداوم با دیگران (مثل انتخاب لباس برای بیرون رفتن)
• دشواری در به تنهایی شروع کردن کارها
• ترس شدید از اینکه نتوانند از خودشان مراقبت کنند
• انجام دادن یا داوطلب شدن برای کارهای ناخوشایند به‌منظور جلب حمایت یا مراقبت دیگران
• نیاز به اینکه دیگران مسیولیت بخش‌های مختلف زندگی‌شان را بر عهده بگیرند
• اجتناب از ابراز مخالفت یا فرار از تعارض در روابط، از ترس از دست دادن رابطه
• احساس ناراحتی هنگام تنها بودن
• ترس از رها شدن و احساس درماندگی هنگام پایان یافتن روابط
• معمولا فقط با تعداد محدودی از افرادی که به آن‌ها وابسته‌اند ارتباط نزدیک و مداوم دارند.
• به دلیل ترس از دست دادن رابطه، احتمال بیشتری دارد که آزار جسمی، جنسی یا عاطفی را تحمل کنند.

علل اختلال شخصیت وابسته

متخصصان بهداشت روان، هنوز علت دقیق DPD را نمی‌دانند. آنها بر این باورند که این عارضه، نتیجه‌ ترکیبی از ژنتیک، محیط و رشد است. متخصصان دریافته‌اند که DPD در افرادی که تجربیات زندگی خاصی دارند بیشتر رخ می‌دهد، از جمله:

• روابط توهین آمیز: افرادی که سابقه روابط توهین‌آمیز و مبتنی بر سواستفاده را دارند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به اختلال شخصیت وابسته هستند.
• ترومای دوران کودکی: کودکانی که تجربه کودک آزاری (از جمله آزار کلامی) یا بی توجهی داشته اند، ممکن است دچار DPD شوند. همچنین ممکن است این عارضه، افرادی را که در دوران کودکی به دلیل یک بیماری وخیم تحت مراقبت بودند، مبتلا کند.
• سابقه خانوادگی: فردی که یکی از اعضای خانواده‌اش به شخصیت وابسته یا یک اختلال اضطرابی دچار است، ممکن است بیشتر به DPD مبتلا شود.
• برخی رفتارهای فرهنگی و مذهبی یا خانوادگی: برخی افراد ممکن است به دلیل آموزه‌های فرهنگی یا مذهبی که بر اتکا به یک چهره قدرتمند تاکید دارند، دچار شخصیت وابسته شوند.

تفاوت شخصیت وابسته با شخصیت مرزی

تشخیص شخصیت وابسته باید از اختلال شخصیت مرزی (BPD) تمایز داده شود، زیرا این دو اختلال در بعضی علایم مشترک هستند. هم شخصیت مرزی  هم وابسته، مشکلات ارتباطی و ترس از طرد شدن را تجربه می‌کنند.

اما تفاوت‌هایی وجود دارد که در جدول زیر قابل مشاهده است:

درمان شخصیت وابسته چگونه است؟

مانند بسیاری از دیگر اختلالات شخصیتی، افراد دارای DPD عموما خود به دنبال درمان نمی‌روند. در مقابل، آنها ممکن است زمانی به جستجوی درمان بروند که یک مشکل در زندگی‌شان (اغلب به دلیل افکار و رفتارهای مرتبط با این اختلال) ، توان فرسا می‌‌شود و آن ها دیگر قادر به مقابله با آن نیستند.

همچنین افراد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته، مستعد ابتلا به افسردگی یا اضطراب هستند، علایمی که ممکن است آنها را تحریک کند تا به دنبال کمک بروند. روان درمانی (نوعی مشاوره) روش اصلی درمان برای DPD است. هدف درمان کمک به فرد دارای DPD است تا فعال‌تر و و مستقل‌تر شود و شیوه‌های ارتباط سالم را بیاموزد. هنگامی که تمرکز بر مدیریت رفتارهایی است که عملکرد فرد را مختل کرده اند، درمان کوتاه مدت با اهداف خاص ارجحیت دارد.

اغلب برای درمانگر و مراجع مفید است که به نقش درمانگر در اتاق درمان توجه کنند؛ از این طریق می‌توانند شیوه های ارتباطی منفعلانه را که توسط آنها مراجع به درمانگر تکیه می‌کند و احتمالا مشابه رفتارهای مشکل زای بیرون از اتاق درمان است شناسایی و برطرف کنند.

پروتکل درمان شخصیت وابسته

پروتکل درمان شخصیت وابسته شامل فنون ویژه درمانی است که احتمالا شامل موارد زیر خواهند بود:

• آموزش جرات مندی به منظور کمک به فرد مبتلا برای تقویت اعتماد به نفس
• درمان شناختی رفتاری CBT به منظور کمک به فرد برای رشد نگرش ها و چشم اندازهای تازه نسبت به خود در ارتباط با تجارب و دیگران

تغییرات عمیق و پایدار در ساختار شخصیت معمولاً از طریق روان‌درمانی‌های بلندمدت، به‌ویژه رویکردهای تحلیلی یا روانکاوی، ایجاد می‌شود. در این نوع درمان، تجربه‌های اولیه رشد فرد بررسی می‌شوند؛ تجربه‌هایی که احتمالا در شکل‌گیری مکانیسم‌های دفاعی، سبک‌های مقابله‌ای و الگوهای صمیمیت در روابط نقش داشته‌اند.

در افرادی که علاوه بر اختلال شخصیت وابسته (DPD) با مشکلاتی مانند افسردگی یا اضطراب نیز درگیر هستند، ممکن است از دارودرمانی استفاده شود. با این حال، دارو به‌تنهایی معمولا مسائل بنیادی مرتبط با شخصیت را برطرف نمی‌کند. همچنین مصرف دارو در این افراد نیازمند دقت و نظارت است، زیرا برخی از مبتلایان به DPD ممکن است در مصرف داروهای تجویزی دچار استفاده نادرست یا وابستگی شوند.

پیامدها

افراد مبتلا به شخصیت وابسته، در معرض خطر ابتلا به عارضه های زیر قرار دارند:

• افسردگی
• اضطراب فراگیر
• فوبیا
• سو مصرف مواد

همچنین این افراد در معرض خطر سواستفاده هستند؛ زیرا واقعا مایلند هر کاری را برای حفظ روابط با یک فرد سلطه گر یا صاحب قدرت انجام دهند.

دورنمای افراد دچار DPD چگونه است؟

با روان درمانی یا مشاوره، خیلی از افراد دارای این اختلال می‌توانند یاد بگیرند تا انتخاب‌های مستقلانه‌تری در زندگی خود داشته باشند.

آیا می توان از اختلال شخصیت وابسته پیشگیری کرد؟

با وجود اینکه پیشگیری از این اختلال احتمالا ممکن نباشد، درمان شخصیت وابسته می‌تواند بسیار مفید باشد. رشد ساختار شخصیت یک فرایند پیچیده است که از سال‌های کودکی آغاز می‌شود. روان درمانیی که قصد اصلاح شخصیت را دارد، زمانی موفق تر است که زود شروع شود؛ وقتی که مراجع برای تغییر به شدت انگیزه دارد و رابطه درمانی با درمانگر خود برقرار کرده است.

سوالات متداول

می‌توانید نظرات و سوالات خود را در زمینه شخصیت وابسته با ما در میان بگذارید.

منابع

 webmd

my.clevelandclinic