رابطه سمی یا تاکسیک (Toxic Relationship) یعنی چه؟ همیشه در رابطه بودن از تنهایی بهتر نیست و برخی روابط به طرز عجیبی سمیاند! رابطه سمی یعنی ارتباطی که به جای ارائه آرامش و حمایت، بیشتر باعث ناراحتی، استرس و آزار شما میشود. در این ارتباط، معمولا تحقیر، دعوا، کنترل کردن یا بیاحترامی زیاد دیده میشود. با ما در ادامه این مطلب از مرکز مشاوره روانشناسی سها همراه باشید تا ببینیم 11 ویژگی مهم این روابط کدامند و چگونه آنها را مدیریت کنیم.
رابطه سمی چیست؟
رابطه سمی یعنی ارتباطی که حال شما را بد میکند. این رابطه ممکن است پر از دعوا و بیاحترامی، یا ظاهرا بدون تنش اما شامل کنترلگری ظریف باشد.
هیچ رابطهای بدون چالش نیست، اما شما در روابط سمی اکثرا دهنده هستید و طرف مقابل اکثرا گیرنده. یک رابطه پایدار و سالم به عشق و احترام دوطرفه نیاز دارد و شامل تعادل عشق، صمیمیت و تعهد است؛ چیزی که به آن مثلث عشق چیست؟ میگویند و تعادل آن در رابطه تاکسیک دیده نمیشود.
علائم رابطه سمی
فقط شما میتوانید تشخیص دهید که آیا جنبههای خوب یک رابطه بر جنبههای بد آن میچربد یا خیر. اما اگر کسی به طور مداوم با گفتهها، کردهها و ناکردههای خویش، سلامت روان شما را تهدید میکند، به احتمال زیاد این یک رابطه تاکسیک است.
راه تشخیص رابطه سمی، توجه به 11 علامت خطر زیر است:
- بیشتر از آنچه دریافت میکنید، میبخشید. این باعث میشود احساس خودارزشمندی تان زیر سوال رود.
- به طور مداوم احساس بیاحترامی میکنید یا نیازهایتان برآورده نمیشود.
- به مرور زمان عزت نفستان آسیب میبیند.
- احساس حمایت نشدن، درک نشدن و تحقیر شدن دارید.
- بعد از صحبت کردن یا بودن با آن شخص، احساس افسردگی، خشم یا خستگی میکنید.
- شما بدترین جنبههای یکدیگر را آشکار میکنید.
- در کنار این شخص، بهترین نسخه خودتان نیستید.
- احساس میکنید باید خیلی محتاط رفتار کنید تا هدف نفرت فرد سمی قرار نگیرید.
- زمان و انرژی عاطفی زیادی را صرف تلاش برای شاد کردن آنها میکنید.
- همیشه شما مقصرید. آنها مسایل را وارونه جلوه میدهند تا تقصیرات خود را به گردن شما بیاندازند.
- حسادت در رابطه شما را عاصی میکند.
انواع روابط سمی
انواع زیادی از روابط سمی وجود دارد و این فقط شامل روابط عاشقانه نیست. رفتارهای آسیبرسان در خانوادهها (مانند مادر سمی)، محیط کار و در میان گروههای دوستان (تست دوستان سمی) نیز وجود دارند.
در یک تقسیمبندی کلی، میتوانیم 4 مدل رابطه تاکسیک را نام ببریم:
1.بمباران عشق (Love Bombing)
بمباران عشقی یعنی وقتی کسی در شروع رابطه، با خرید هدایای زیاد و سیل محبت شما را شگفتزده میکند. در این مدل از انواع روابط سمی، شخص طوری رفتار میکند که انگار شما مرکز دنیای او هستید. اما هدف اصلیاش چیست؟ اینکه در نهایت کنترل رابطه را به دست بگیرد و به خواستههای خودش برسد.
ممکن است در ابتدا هیجانانگیز و خاص به نظر برسد، اما بعدها میتواند تبدیل به فشار و کنترلگری شود. لاو بامبینگ اغلب مقدمه رفتارهای سمی دیگر مثل فریبکاری، گسلایتینگ و کنترل اجباری است.
2.کنترل اجباری (Coercive Control)
کنترل اجباری یعنی مجموعهای از رفتارهای تهدیدآمیز، تحقیرکننده یا ترساننده که برای آسیب زدن، تنبیه کردن یا ترساندن طرف مقابل استفاده میشود.
در این نوع روابط تاکسیک ممکن است ابتدا متوجه مشکلی نشوید. اما کمکم سلامت روانتان آسیب میبیند، اعتمادبهنفستان پایین میآید و احساس بیارزشی میکنید. همچنین ممکن است متوجه شوید که از خانواده و دوستانتان دور و جدا شدهاید. شبیه به روایت مراجع در ابتدای همین مقاله.
«..میگفت دوستات تو خیابون زیاد میخندن، به شخصیت تو نمیخورن، یا این طرز لباس پوشیدن مناسب شان تو نیست. به خودم اومدم دیدم هم دوستامو از دست دادم، هم سبک لباس پوشیدنم و رفتار و اخلاقم مثل یه غریبه شده..»
3.گسلایتینگ (Gaslighting)
گسلایتینگ نوعی آزار روانی است که در آن فرد کاری میکند شما به عقل، حافظه یا برداشت خودتان از واقعیت شک کنید. در این نوع روابط سمی، احتمالا دچار اضطراب شدید، سردرگمی و احساس تنهایی میشوید و دیگر نمیتوانید به خودتان اعتماد کنید.
گسلایتینگ شکلهای مختلفی دارد؛ از کوچک شمردن نظر و حق شما گرفته تا دروغ گفتن درباره شما برای اینکه دیگران را ازتان دور کند. اثرات این آزار، بسیار جدی و عمیق است.
4.دیوارکشی (Stonewalling)
دیوارکشی یا «قهر کردن» یا «سکوت تنبیهی»، نوعی آزار عاطفی است که در آن فرد عمدا از برقراری ارتباط خودداری میکند. نادیده گرفتن شما هنگام بحثهای مهم، جواب ندادن به سوالاتتان، انباشته کردن دلخوریها یا فرار از حل مشکلات، همگی نشانه خطر هستند.
گاهی این سکوت برای تنبیه کردن شما استفاده میشود؛ مخصوصا وقتی میخواهید از خودتان دفاع کنید. این رفتار در روابط تاکسیک بسیار توانفرسا است.
تفاوت رابطه سمی و سالم
مهم است که نشانههای رفتار تاکسیک را چه در خودتان و چه در طرف مقابلتان تشخیص دهید. رابطه سمی و سالم تفاوتهایی دارند که عموما شامل موارد زیر است:
اثرات روابط تاکسیک
ماندن در یک رابطه سمی میتواند تاثیرات عمیقی بر سلامت روانی، عاطفی و گاهی جسمی شما داشته باشد. این میتواند منجر به موارد زیر شود:
- افزایش اضطراب
- افسردگی
- کاهش حس ارزشمندی
- بیخوابی
- تغییر در اشتها
- مشکلات مزمن سلامتی
- انزوا و دوری از دوستان
اگر فکر میکنید روابط تاکسیک در خانواده شما در جریان است، برای دریافت مشاوره خانواده کلیک کنید
نحوه مقابله
نمیتوان فورا از هر نوع رابطه آزاردهنده خارج شد (به ویژه در میان همکاران یا اعضای خانواده). اما میتوان آنها را با مرزهای سالم، خودمراقبتی و آگاهی مدیریت کرد. ممکن است به دلیل وجود برخی مزایا بخواهید روی این رابطه کار کنید.
در اینجا چند تکنیک براینحوه درست مقابله با یک رابطه سمی معرفی میکنیم:
- با طرف مقابل در مورد آنچه میبینید صحبت کنید. در مورد نیازها و احساسات خود قاطع باشید و در عین حال مسیولیت سهم خود را در موقعیت بپذیرید.
- در مورد آنچه مشکل میدانید بحث کنید و با هم تصمیم بگیرید که میخواهید شرایط را تغییر دهید تا مطمین شوید نیازهای هر دوی شما برآورده میشود.
- رابطه خود را دوباره ارزیابی کنید و از خود بپرسید آیا این شخص واقعا به عزت نفس و سلامت روان کلی من آسیب میرساند؟
- ارتباط خود را با افرادی که ناامیدی یا ناراحتی را به زندگی شما میآورند، محدود کنید.
- اگر تصمیم به صحبت کردن در مورد نگرانیهای خود دارید، هنگام توصیف احساسات و عواطف خود از جملاتی شبیه «من احساس میکنم …» به جای «تو منو آزار میدی» استفاده کنید. این کار به جلوگیری از حالت تدافعی آنها کمک میکند.
- متوجه باشید که برخی از افراد سمی مایل به تغییر نیستند، مخصوصا اگر فاقد خودآگاهی یا مهارتهای اجتماعی باشند.
- سعی کنید در صورت لزوم، از تراپیست کمک بگیرید.
چرا ترک روابط سمی دشوار است؟
بسیاری از مردم به دلایل زیر نمیتوانند به سادگی اینگونه روابط را ترک کنند:
- وابستگی عاطفی
- ترس از تنهایی
- وابستگی مالی
- دستکاری توسط شریک زندگیشان
- نوسان در چرخه آزار (یک روز فرد آزاردهنده است، روز بعد در حال جبران و ابراز پشیمانی)
چگونه یک رابطه سمی را با خیال راحت ترک کنیم؟
دانستن اینکه چگونه یک رابطه سمی را با خیال راحت ترک کنیم، همیشه آسان نیست. دلایلی که در بالا ذکر شد، میتوانند افراد را به یک وضعیت آسیبرسان متصل نگه دارند. چرخه ناسالم بودن میتواند اعتماد به نفس و توانایی تصمیمگیری فرد را از بین ببرد و تصور ترک را ترسناک یا حتی غیرممکن جلوه دهد.
پایان دادن و ترک یک رابطه سمی با خیال راحت به شجاعت، برنامهریزی و حمایت نیاز دارد، اما گام محوری به سوی زندگی سالمتر و شادتری است. به یاد داشته باشید که تنها نیستید و منابعی برای کمک به شما در دسترس است.
نیاز به تغییر را تشخیص دهید
اولین گام در پایان دادن به یک رابطه تاکسیک، اذعان به این است که رابطه آسیبزا است و شما سزاوار رفتار بهتری هستید.
به دنبال حمایت باشید
ترک یک روابط تاکسیک، میتواند دشوار و در برخی موارد حتی خطرناک باشد. برای شروع، سعی کنید بدون حمایت این کار را انجام ندهید. با دوستان مورد اعتماد، اعضای خانواده یا متخصصانی که میتوانند حمایت عاطفی و راهنماییهای لازم را به شما ارایه دهند، تماس بگیرید و از آنها کمک بخواهید. مشاوره آنلاین یا تلفنی در این زمینه میتواند کمک فوری به شما ارایه دهد.
تمرین قطع ارتباط تدریجی انجام دهید
در برخی موارد، ممکن است بهتر باشد به آرامی تماس را کاهش دهید و به مرور از رابطه سمی فاصله بگیرید. با این حال، اگر در هر زمانی احساس ناامنی کردید، تماس را قطع کرده و از خود محافظت کنید.
به طور مستقیم با یکدیگر گفتگو کنید
در صورت امکان و امنیت، یک گفتگوی مستقیم درباره تصمیم شما برای پایان دادن به رابطه میتواند به بسته شدن پرونده کمک کند. این بحث باید بر نیازهای شما تمرکز کند، نه سرزنش شخص دیگر. تصمیم خود را بیان کنید اما مذاکره نکنید یا تحت تاثیر قرار نگیرید.
تمامی راههای ارتباطی را قطع کنید
اگر امنیت یا آرامش شما در خطر است، قطع تماس ممکن است ضروری باشد. برای محافظت از خود در برابر آسیبهای بیشتر، شماره تلفنها، ایمیلها و ارتباطات رسانههای اجتماعی با شخص را مسدود کنید.
اگر در خطر هستید با خط اورژانس اجتماعی به شماره 123 تماس بگیرید.
روی خودمراقبتی تمرکز کنید
با شرکت در فعالیتهایی که رفاه شما را ارتقا میدهند، مانند ورزش، سرگرمیها، مدیتیشن یا گذراندن وقت با عزیزان، خودمراقبتی را در اولویت قرار دهید. پس از ترک یک رابطه سمی، زمانی را به تامل در تجربه و یادگیری از آن اختصاص دهید. درک آنچه اشتباه پیش رفت و تشخیص ردفلگها میتواند به شما کمک کند تا در آینده از موقعیتهای مشابه جلوگیری کرده و روابط سالمتری بسازید.
به دنبال کمک حرفهای باشید
مشاوران یا درمانگران میتوانند حمایت و راهکارهایی برای پایان دادن به یک رابطه سمی ارائه دهند. آنها همچنین میتوانند به شما در ساخت عزت نفس، توسعه الگوهای رابطه سالمتر و پردازش احساساتتان در محیطی امن کمک کنند.
سوال متداول
رابطه سمی چیست؟
ارتباطی است که در آن یکی یا هر دو طرف بهجای کمک به آرامش و رشد یکدیگر، با رفتارهایی مثل تحقیر، کنترلگری، قهرکردن، بیاحترامی یا وابستگی ناسالم به هم آسیب میزنند.
چطور بفهمم در رابطه سمی هستم؟
نشانههای کلیدی شامل احساس خستگی به جای سرزندگی، حس بیاحترامی مکرر یا عدم تعادل قدرت است که در آن نیازها و احساسات شما نادیده گرفته میشوند.
از کجا مشاوره رابطه دریافت کنم؟
برای دریافت مشاوره تخصصی رابطه و ازدواج با درمانگران مورد تایید سهاکلینیک، با ما تماس بگیرید: 02193111094.
منابع
برای دراومدن از رابطه سمی از کی باید کمک بگیرم؟ شدیدا نیاز به مشاوره دارم
درود میترای عزیز. روی عبارت سهاکلینیک کلیک کنید و فرم ارزیابی روانشناختی رایگان رو تکمیل کنید. کارشناسان خیلی زود با شما تماس میگیرند.